टाईदेखि भेगेतासम्म: क्रोएसियाले संसारलाई दिएका १० कुरा (एउटा त सायद तपाईंको भान्सामै छ)

टाई, डल्मेसियन कुकुर, आफैँ चल्ने पहिलो टार्पिडो र करिब ४० देशमा बिक्ने मसला, यी सबैको जरा क्रोएसियामा छ। हामीले दसवटै तथ्य भरपर्दा स्रोतमा जाँच्यौँ, र जहाँ किंवदन्तीभन्दा वास्तविकता फरक छ, त्यो पनि भनेका छौँ।

प्रकाशित 2026-10-16 · स्रोत जाँच 2026-10-16

टाई लगाएको हरेक मान्छेले क्रोएसियाली इतिहासको सानो टुक्रा लगाएको हुन्छ। यो सानो देशले संसारलाई धेरैले सोचेभन्दा बढी कुरा दिएको छ। यहाँ भरपर्दा स्रोतमा जाँचिएका दसवटा छन्। जहाँ कथा किंवदन्तीभन्दा जटिल छ, हामी त्यो पनि भन्छौँ।

१. टाई (kravata)। १७औँ शताब्दीमा, तीसवर्षे युद्धका बेला, क्रोएसियाली घोडचढी सेनाले फ्रान्सेली सेनामा काम गरे, र उनीहरू घाँटीमा रातो रुमाल बाँध्थे। सन् १६६४ मा फ्रान्सले ‘रोयल क्राभात’ नामको क्रोएसियाली रेजिमेन्ट बनायो, र फ्रान्सेली शब्द cravate क्रोएसियालीहरूको नामबाटै आएको हो।^[1][2]

यो पनि पढ्नुहोस्:क्रोएसिया समाचारयो सप्ताहान्त (अक्टोबर १७–१८) निःशुल्क: उज्यालो डुब्रोभनिक, पाक्लेनिकामा निःशुल्क प्रवेश र जाग्रेबमा टाई-सेनाको पालो फेराइ

क्रोएसियाली संसदले सन् २००८ मा अक्टोबर १८ लाई ‘टाई दिवस’ घोषणा गर्‍यो। त्यो यही आइतबार हो, र जाग्रेबले यो दिन ‘क्राभात रेजिमेन्ट’ को पालो फेराइ (गार्ड परिवर्तन) समारोहसँग मनाउँछ।^[1][2]

२. डल्मेसियन कुकुर। थोप्लाथोप्ला भएको यो जातको नाम डल्मेसिया क्षेत्रबाट आएको हो, र अन्तर्राष्ट्रिय कुकुर महासंघ FCI ले क्रोएसियालाई यसको उद्गम देश मानेको छ। सेतो रौँ र कालो गोलो थोप्ला भएको शिकारी कुकुरको सबैभन्दा पुरानो लिखित उल्लेख सन् १३७५ को हो।^[3][4]

३. स्वचालित पेन्सिल र ठोस मसीको कलम। जाग्रेबलाई आफ्नो घर बनाएका इन्जिनियर स्लाभोल्युब एदुआर्द पेन्काला (Penkala) ले २४ जनवरी १९०६ मा ‘स्वचालित’ (मेकानिकल) पेन्सिलको प्याटेन्ट दर्ता गरे र १९०७ मा ठोस मसीको फाउन्टेन पेन बनाए। संसारकै पहिलो मेकानिकल पेन्सिल उनको होइन, तर उनको सुधारिएको संस्करणले उनको कारखानालाई त्यस्ता कारखानामध्ये सबैभन्दा ठूलोमध्ये एक बनायो। उक्त कम्पनी, TOZ Penkala, आज पनि छ।^[5]

४. टार्पिडो। रियेकामा सन् १८१३ मा जन्मेका नौसेना अधिकारी इभान लुपिस (Giovanni Luppis) ले जहाजविरुद्ध आफैँ चल्ने हतियारको विचार ल्याए। बेलायती इन्जिनियर रोबर्ट ह्वाइटहेडसँग रियेकाको एउटा कारखानामा काम गरेपछि २१ डिसेम्बर १८६६ मा आफैँ चल्ने पहिलो टार्पिडोको प्रदर्शन भयो।^[6]

५. कागजमा प्यारासुट। सिबेनिकका फाउस्ट भ्रान्चिच (Faust Vrančić) ले आफ्नो पुस्तक Machinae Novae (भेनिस, १६१५ वा १६१६) मा ‘Homo Volans’ अर्थात् उड्ने मान्छेको चित्र कोरे। यो प्यारासुटको सबैभन्दा पुराना डिजाइनमध्ये एक हो। किंवदन्तीअनुसार उनले १६१७ मा भेनिसको घण्टाघरबाट हामफालेर यो परीक्षण गरे, तर त्यसको कुनै प्रमाण भेटिएको छैन।^[7]

६. निकोला टेस्ला। अल्टरनेटिङ करेन्ट (AC) बिजुली प्रणालीका लागि चिनिने यी आविष्कारक १० जुलाई १८५६ मा लिका क्षेत्रको स्मिल्यान गाउँमा जन्मेका थिए। त्यो बेला यो अस्ट्रियाली साम्राज्यमा थियो, अहिले क्रोएसियामा पर्छ; उनको परिवार जातीय सर्ब थियो।^[8]

७. औँठाछापबाट पहिचान। सन् १८५८ मा ह्वार टापुमा जन्मेका इभान भुचेतिच सन् १८८४ मा अर्जेन्टिना पुगे र खुआन भुसेतिच (Juan Vucetich) बने। उनले औँठाछाप वर्गीकरण गर्ने प्रणाली बनाए, र सन् १८९२ मा अर्जेन्टिनी प्रहरीले पहिलो पटक औँठाछापबाट अपराधी पहिचान गर्‍यो। संसारभरका प्रहरीले उनको विधि अपनाए।^[9]

८. क्वारेन्टाइन। सन् १३७७ मा रागुसा गणतन्त्रले, अर्थात् आजको डुब्रोभनिकले, प्लेगबाट जोगिन नयाँ आउनेहरूलाई सहर पस्नुअघि ३० दिन छुट्टै बस्न लगायो। पछि भेनिसले यसलाई ४० दिन बनायो, र ‘क्वारेन्टाइन’ शब्द भेनिसी भाषामा ‘चालीस’ भन्ने शब्दबाट आएको हो।^[10]

९. भेगेता (Vegeta)। यो मसला सन् १९५८ मा कोप्रिभनित्साको पोद्राभ्का कम्पनीमा रसायन प्राविधिक ज्लाता बार्तलको नेतृत्वमा बनेको थियो र १९५९ मा पहिलो पटक बिक्री भयो। आज यो करिब ४० देशमा बिक्छ, त्यसैले तपाईंको भान्सामै एक प्याकेट हुन सक्छ।^[11]

१०. मन टुटेका सम्झनाको संग्रहालय। आफ्नै सम्बन्ध टुटेपछि जाग्रेबका कलाकार ओलिन्का भिस्तित्सा र द्राजेन ग्रुबिसिचले सम्बन्ध टुटेपछि बाँकी रहेका सामान जम्मा गर्न थाले। सन् २००६ मा पहिलो पटक प्रदर्शनमा आएको ‘Museum of Broken Relationships’ ले २०११ मा युरोपको सबैभन्दा नवीन संग्रहालयको केनेथ हडसन पुरस्कार जित्यो र दर्जनौँ देश घुमिसकेको छ।^[12]

अर्को कफी ब्रेकमा क्रोएसियाली सहकर्मीलाई चकित पार्न चाहनुहुन्छ? यीमध्ये एउटा सुनाउनुहोस्। परमिट नवीकरणका लागि आधारभूत क्रोएसियाली भाषा परीक्षा को तयारी गर्दै हुनुहुन्छ भने ‘kravata’ सजिलो पहिलो शब्द हो। आजको क्रोएसिया कसरी बन्यो भन्ने ठूलो कथाका लागि हाम्रो छोटो इतिहास लेख पढ्नुहोस्।

यीमध्ये कुन कुराले तपाईंलाई सबैभन्दा चकित बनायो? र नेपालले संसारलाई दिएको कुन कुरा क्रोएसियालीहरूले थाहा पाउनुपर्छ? कमेन्टमा भन्नुहोस्।

यो पनि पढ्नुहोस्

क्रोएसियामा जीवनक्रोएसियामा घरमै मःम, एक प्लेट करिब €२.४० मा: हरेक सामग्रीको क्रोएसियाली नाम (र किन ‘kim’ जिरा होइन)उपयोगी जानकारी · गाइडआजको क्रोएसिया कसरी बन्यो: स्वतन्त्रता, पुनःएकीकरण र युरोप